Osmanlı devrinde başkentin Bursa’ya geçmesiyle, Konya, çini ve seramik üretim merkezi olmaktan çıkarak yerine İznik’e bırakmıştır. İznik çini ve seramikleri, bir lonca şeklinde teşkilatlanmışlardır. Bu teşkilatın idaresi, “Kâşici Başı” denilen bir ustabaşı tarafından yürütülerek, sipariş alınınca ustabaşı gerekli işbölümünü yapıp işin zamanında tamamlanmasını sağlarmış. XV. yüzyıldan itibaren İznik ana merkez olarak dikkati çekmiştir. İznik çini ve seramikçiliğinde ilk önemli aşama, 1420 yılında yapımı tamamlanan Bursa Yeşil Camii külliyesinin çini kaplamalarında görülür. Burada kullanılan çinilerde, çok eski bir tekniğin uygulanmasıyla “Rumi” stil, “Hatai” sitile dönüşmüştür. Kullanılan kırmızı gözenekli hamurların, iri beyaz taneli kabaca öğütülmüş kuvars ve demir oksitli bağlama kili ile yapılmış olduğu anlaşılır. Edirne’deki mimari eserlerde kullanılan çinilerin hamurları, açık ve boz renkli oluşları, İznik çini ve seramik atelyelerinde demir oksitli bağlama kilinin kullanılma süresinin çok kısa olduğunu ortaya koymuştur.

Osmanlı çini ve seramik sanatı, İstanbul’un fethinden önce genellikle XIII ve XIV. yüzyıl geleneğini devam ettirmiştir. Ancak, Osmanlı çini ve seramikçiliğinin ilk devresinde çini mozaik şeklinde görülen tek renkli mavi ve firuze renkli çiniler, bir çok ana özelliğin ortadan kaybolmasıyla sona ermiştir. Ayrıca, gelişmiş bir sıraltı tekniği ile de, Doğu çini ve seramik geleneğini uygulamadan uzaklaştırmıştır. devamı…

XIV. yüzyılda Konya, bir süre daha çini ve seramikçilik merkezi olmaya devam etmiştir. Ancak, genel olarak bir duraklama görülür. Bu duraklama, daha önceki gelişmeleri ve faaliyeti süren İran çini ve seramik merkezlerini gölgede bırakan yeni bir çini ve seramik sanatının gelişmesini hazırlamıştır. Bu gelişme, Osmanlı devri çini ve seramikçiliğinin başlangıcı olmuştur.

XIV. yüzyıl ortalarına doğru mimariye paralel olarak çini ve seramik sanatında da zengin Osmanlı sanat anlayışının geliştiği görülür. Bu dönemde, İznik ve Kütahya’da yeni çini ve seramik atölyeleri kurulmuştur. Böylece, Selçuklular döneminin çini ve seramik yapım merkezi olan Konya önemini tamamen kaybetmiştir. Ancak, Osmanlı çini ve seramik ustaları, Selçuklu geleneğini yeni renkler geliştirerek devam ettirmişlerdir. Bunun yanında, teknik yönden de bazı gelişmeler olmuştur. Bu gelişmeyi bilhassa İznik’teki atölyelerde imal edilen çini ve seramiklerin hamur ve sırları ile bunların yapısındaki silisti hamurun sırça ile bağlanması ve kaynaşmasında görmekteyiz. Böylece, yeni bir sanat anlayışının eseri olan Yeşil Türbe‘nin duvar çinileri, uzun yıllardır aşırı sıcak ve soğuğa karşı dayanıklılığıyla sağlamlığını ispat etmiştir. devamı…

XIII. yüzyılda, Anadoluda çini ve seramik sanatında büyük bir gelişme görülür. Bu gelişmede, büyük ihtimalle moğol akınları sebebiyle İran’dan kaçan çini ve seramik ustalarının etkisi olduğu düşünülebilir. Bu ustalar, Anadolu’ya gelerek çini ve seramik sanatında yeni bir hamlenin başlamasına yardımcı olmuşlardır. Aynı dönemde İran’da İse Moğol akınlarından dolayı çini ve seramik sanatında bir durgunluk dönemine girilmiştir. XIII. yüzyıl boyunca çini, mozaik veya tek renkli levhalar halinde kullanılmıştır. Ancak, çini mozaik hakimdir. Daha çok Konya ve çevresindeki çini ve seramik atölyelerinde imal edildiği sanılan bu çinileri, bilhassa Konya’daki eserlerde görmek mümkündür. Örneğin, II. Kihcaslan Sarayının süslenmesinde çok miktarda çini kuianılmıştır. Bununla beraber bu dönemde Konya’da yapılan diğer eserlerinde de çini kullanıldığı görülmektedir, Çininin böyle bir sultan sarayının süslemesinde kullanılması o dönemde çini ve seramik sanatına verilen önemi ortaya koymaktadır. Bu yüzyılda çeşitli eserlerin çini dekorları, küçük kare, baklava, yıldız ve haç biçimli parçalardan meydana gelmiştir. Bu motifler, yapılan örneğe göre dizilerek geometrik süsleme yapılır. Çinilerde, sıraltı ve sırüstü tekniği kullanılmıştır. Mozaik çinilerin yanında, teknik bakımdan farklılık gösteren iki grup çini daha vardır. Bunlar yüksek kabartmalı ve ajurlu çinilerdir. Yüksek kabartmalı çiniler Özel işlemeli olup, kulanılacakları yere göre yapılır. Bilhassa binaların önemli yerlerinde yazı olarak bulunur. Kabartma çini tekniği sadece çinilerde değil geometrik desenli mozaik çinilerde de uygulanmıştır. Mozaik çini parçalarının şenlendirilmesinde ve kabartma dekorlar arasında yer alan soyut bitkilerin süslemelerinde tahta kalıp işçiliği ve oyma teknikleri kullanılmıştır. Selçuklu çini sanatında olduğu gibi, mozaik duvar çiniciliğinde de kalıp sisteminin kullanılması, teknik ilerlemeyi ve seri imalat yapıldığı düşüncesini ortaya koyar.

Selçuklular, seramikte olduğu gibi duvar çinilerinde de renklere madeni bir parlaklık vermek için perdah tekniğini kulanmışlardır. Sırların üstüne konan madeni tozlar (altın gümüş), ikinci bir fırınlama ile tesbit edilir. Sürülen perdah, renklerde madeni bir parlaklık yaratır . devamı…

Çini ve seramik sanatı. Orta Asya Türklerinden beri devam edip gelmektedir. Hunlar, Uygurlar. Karahanlılar, Gazneliler ve Selçuklular gibi Türk devletleri, çini ve seramik sanatını devam ettirmişlerdir. Bu sanat Selçuklular tarafından Anodolu’ya getirilmiştir. Çini, Selçuklulara kadar daha çok kitabelerde ve binalarda yapı malzemesi olarak kullanılmıştır. Selçuklular döneminde ise, bu kullanım yerlerine ek olarak lahit kaplamalarında da kullanıldığı görülmüştür. Türk devletleri, birbirleriyle zaman zaman savaşmalarına, aralarındaki din ayrılığına, bölge ve üslûp farklılıklarına rağmen sanat anlayışlarında hep aynı geleneği devam ettirmişlerdir. Bunu Mengüçler, Selçuklular, Ertanoğuları, Germiyanoğuları, Karamanoğuları, ve Ramazanoğullarına alt mimari eserlerin süslemelerinde ve türbelerdeki lahit kaplamalarında kullanılan çinilerin teknik ve desen yönünden birlik ve benzerlikler göstermesi açıkça ortaya koymuştur.

Selçuklular devri çini ve seramikleri, çeşitli yönlerden bir kaç grupta incelenebilir. Teknik yönden desenler, kazma, oyma ve renkli boyamalar şeklinde işlenmiştir. Yapım yönünden ise, söz konusu çini ve seramiklerin bir kısmı saray çevrelerine ait atölyelerde, bir kısmı da halka ait atölyelerde yapılmışlardır. devamı…

Çini, tarihte “Kâşi” adıyla bilinir. Çiniye kâşi ismi, bu işin za­manla yapıldığı “Kaşan” şehrine izafeten verildiği sanılmaktadır. Türklerin ilk defa çiniyi Orta Asya’da imal ettikleri yapılan kazılardan anlaşılmıştır. Orta Asya Türkleri, inşaatlarında sırlı tuğla şeklinde çi­ni kullanmışlardır. Bu çinilerin Orta Asta’daki Kaşan şehrinde imal edildiğini XIII. yüzyılın meşhur Yakup Çelebi’si nakil ve kaydeder.

Kaşan şehrinde bulunmuş fırın artıkları, sanatçıların çinilerine imza etme alışkanlığı sayesinde, kulanılan üslup ve özellikleri tesbit etmeyi kolaylaştırmıştır. Bu durum, gösteriyor ki, çini ve seramikçilik Doğuda doğmuş ve Türklerin usta ellerinde harikalar yaratan bir sanat halini almıştır. Böylece çini ve seramikçilik, eski Türk sanatlarının en önemlilerinden birini teşkil etmiştir.

Türk kavimlerinden Karlukların, büyük bir kısmı göçebe olmala­rına rağmen, kasaba ve köylerde yerleşmiş olanların sayıları da fazlaydı. Karlukların yerleşik halde yaşayanları, çini ve seramik atölyeleri işletmişlerdir. Tek renkli Karluk çini ve seramiklerinde insan ve hayvan figürlerine geniş yer verilmiştir. Karlukların yaptığı çinile­rin en canlı örnekleri, IX. ve X. yüzyıllarda görülmüştür. Bu bölge daha sonra Samanoğullannın eline geçmesiyle çini ve seramik sanatında islâmi dekor benimsenmiştir. devamı…