Sonraki birkaç yazımızda, tarihte var olan veya günümüzde kullanılan çini formlarını, yani çini eserlerin ve ürünlerin şekillerini inceliyeceğiz.
Çinici yaklaşımıyla baktığımızda ürünler en genel şekliyle dik ve yatay olmak üzere 2 gruba ayrılabilir. Adından da anlaşılabildiği gibi yatay ürünler dediğimizde tabak, küllük, saat, pano, karo gibi ürünler akla gelirken, dik ürünlerde vazo, şamdan gibi ürünler örnek gösterilebilir.
Bu ayrımın sebebi de çok genel bir kullanım olmamakla birlikte, çini fırınında kapladığı alandır. Örneğin 20 cm yüksekliğindeki bir gözyaşı vazoyu koyabileceğimiz yere, 4 tane tabağı kolaylıkla sığdırabiliriz. Çinilerin fırınlama fiyatlarına baktığımızda da yüksekliği fazla olan ürünlerin fırınlama fiyatının bir tabağın 3-4 katı olduğunu görürüz.
Aslında çini formları konusu küçük bir konu değildir. Çünkü çininin tarihi çok uzundur. Günümüzde de çini sanatını icra eden sanatkarlarımız, formlarda sürekli yenilik yapmakta, şeklen güzel bulabileceğimiz bir çok nesneyi çini sanatının renkliliğle birleştirmektedir.
Çini şekillerindeki değişimler genellikle vazo ve tabak modellerinde görülmektedir. Çinicilere baktığımızda neredeyse her birinin farklı bir tabak şekliyle çalıştığını görürürüz.
Çini formlarında çark işlemi eskiden daha yoğundu. Çarkçı ustalar herbir ürüne elle şekil veriyordu. Bence bu iş, saatlerce izlenmeye değer. Hamurun, çark ustası elinde şekillenmesi insanı hayrete düşürüyor. İlerde fırsat olursa, bir ustadan rica edip bir videoyu da burada yayınlayabiliriz.
Günümüzde ise çok rağbet gören ürünlerde kalıp sistemi kullanılmaktadır. Şekli belirlenen ürünün kalıbı çıkartılır ve sonraki ürünler bu kalıba dökülerek elde edilir. Daha sistematik bir yaklaşım. Ama kalıp çıkarma masraflarının 400-500 YTL olduğunu düşünürsek yaratıcılığa engel olması pek tabii bir neden. Ama seri üretimde maliyet oldukça düşüyor. Bu sebeple de tabak yapan bir çark ustası görmeniz çok zordur.
Biz de formları incelerken bu iki sistemi de ele alacağız. Bu sayede çini sanatının sınırlarının ne kadar geniş olduğunu bir nebze de olsa daha iyi anlarız sanırım…
