Çini kavanoz

Çini kavanozlar da en az vazolar kadar rağbet gören ürünlerdendir. Çini kavanozlar, şekil olarak sümbül vazolara benzer. Gerçi başka türleri de vardır ama özellikle 50cm üstündekiler bahsettiğim şekildedir. Ayrıca kapağı vardır. Bunun yanında küre şeklinde kavanoz türleri de oldukça sık karşılaşılan ürünlerdendir.

Kavanozlarda kullanılan tekniklerde de pek kısıtlama yoktur. Samur,haliç,mavi-beyaz,milenyum gibi birçok teknikle yapılmış kavanozlara rastlanabilir. Desen olarak ise Kütahya klasik, iznik,gravür gibi birçok desen türünde örnek görmek mümkün.

Çini kavanozların boyutları da esnektir. 10,15,20,25,30,40,50,70 hatta 90cm boyunda bile kavanozlar bulunabilir. Ama şunu da hatırlatmakta fayda var. 90cm bir kavanozun bisküvisinin yapımı yaklaşık 1 ay sürüyor. Daha sonra hummalı bir çizim ve boyama işlemi geliyor. Bu işlemlerden sonra fırına giren kavanozun, diğer büyük formlarda olduğu gibi çatlama riski çok yüksek. Eğer bu aşamada çatlarsa 2 aylık emek boşa gidiyor ve yeniden baştan başlanıyor. Hülasa bu çinicilik zor bir iş.

Çini kavanozların yapımı artık sizin de tahmin edebileceğiniz gibi çarkla yapılıyor. Bu sayede de farklı modeller karşımıza çıkabiliyor. Yukarıda da belirttiğim gibi bu işlem oldukça sancılı geçiyor. devamı…

Çininin, hediyelik eşya piyasasında girmediği alan yok sayılır. Nihale ve duvar süsleri de bunlardan sadece ikisi. Fırsat buldukça çininin hayatımıza renk getirdiği alanları eklemeye devam ediyorum.

Nihale, sofrada kullanılan tencere, tava, çaydanlıklar sıcak iken masaya veya konulacağı zemine zarar vermemesi amacıyla kullanılan gereçtir. Günümüzde çininin süslemede etkinliğini artırmak amacıyla çiniden nihaleler de yapılmaya başlanmıştır. Çini nihaleler yaklaşık 15cm çapındadır. Üzerindeki süslemelerde ise genelde basit çizimler tercih edilmektedir.

Magnet ise buzdolabı veya benzeri yüzeylere yapıştırılan küçük süsler. Çini magnetler genelde tek lale, balık, yıldız gibi şekillerden oluşabiliyor ve teknik olarak da çoğunlukla kabartma tercih ediliyor. Bu küçük ve şirin ürünler de evlerimizi süslemek için bire bir. devamı…

Çiniye olan ilgiyi artırmak, çini piyasasında hareketlilik oluşturmak adına çinide yeni şekiller de denenmeye başlandı. Günümüzde süs eşyası olarak kullanılan çoğu ürünün çiniden yapılmış bir örneğine rastlamak mümkün.

Çini biblolar olarak sınıflandırdığım bu ürünler içinde kediler, kuşlar, balıklar, kelebekler en çok karşılaşılanları.

Balık desenleri, çini tabaklarda kullanılıyor olmasının yanında başlı başına bir form olarak da çini dünyasına girmiştir. Balık ve kelebekler genellikle ince levhalar üzerine kabartma tekniği kullanılarak renkli şekiller işlenmesiyle oluşturulur. Bu ürünler duvara asılabileceği gibi, buzdolabı süsü(magnet) olarak da kullanılmaktadır. Özellikle tatil yörelerinde çok ilgi gören bir ürün sınıfıdır. devamı…

1- Müzehheb Çini Kaplar
Belgelerde kimi kaplardan “müzehheb” ve “altunlu” diye söz edilmektedir. 1600 tarihli yazılı belgelerde yaldızlı kaseler “hoşaf kaseleri, müzehheb”; yaldızsız olanlar “altunsuz”; kahve fincanları ise “altunlu” ya da “sade” diye nitelenmektedir. Yine bu dönemden kalma birçok tabakta bitkisel desenler üzerindeki sıraltı bezemenin genel çizgilerine pek uyulmamıştır. Oysa 16. yüzyılın başlarından kalma örneklerde daha özenli bir işçilik söz konusudur.

2- Değerli Taşlarla Bezeli Çini Kaplar
Yazılı belgeler, altınla ya da değerli taşlarla bezenmiş İznik çini kaplarından hiç söz etmemektedir. Osmanlılar bu bezeme tekniğini çin porselenlerini, yeşimleri ve necef taşlarını zenginleştirmek için kullanmışlardır. devamı…

Çini sanatında şamdan, mumluk ve kandiller de önemli bir yer tutmaktadır. Bu formları ayrı ayrı inceleyelim:

Mumluk ve Şamdanlar

Mumluk dediğimiz modeller, genelde küçük ve top şeklindedir. İçlerine mum yerleştirilebilmesi için bu bölümler boş bırakılmıştır. Kenarlarında da mum ışığının daha iyi yayılması için değişik şekillerde boşluklar bırakılmıştır. Tabi bu mumlukların amacı aydınlanmak değildir. Rengarenk çini desenlerinin arasından süzülen alevler gerçekten de bu sanatın özüne işaret etmektedir. Özellikle milenyum-kabartma teknikleriyle hazırlanan bu küçük mumluklar oldukça şirin görünmektedir.

Şamdan modelleri cam ve metal süs eşyalarında olduğu kadar geniş bir yelpazede değildir. Ama yine de çini sanatının güzelliğini yansıtan modeller mevcuttur.  Şamdan modellerinde genelde samur işlemelerin tercih edildiğini görüyoruz. Bu modellerdeki şamdanlar genelde alt tarafı geniş kesik koni şeklindedir. En üst kısmında ise mum koyulacak bölüm bulunmaktadır. 30 cm modelleri çoğunluktadır. devamı…

İsmine bakınca, ilk başta akla basit bir mutfak eşyası geliyor ama bir çini ustasının elinde bu kaseler çok şirin süs eşyalarına dönüşebiliyor.

Kase formları da piyasada karşımıza en çok çıkan ürünlerdendir. Özellikle tatil yörelerinde çok ilgi görmektedir. Özellikle de Türk kültürüne ilgi duyan turistler bu kaselere bayılır. Çini dükkanlarının da vaz geçilmez ürünlerindendir.

Çini kaseler 5cm den başlar 30-40 cm ye kadar hemen her boyda devam eder. Tabii artık sizin de tahmin edebileceğiniz gibi kalıpta yapılan ürünler grubundandır. devamı…

Çiniden yapılan küllükler birkaç çeşit olarak incelenebilir.

Sosyete küllük: Küllük çeşitleri içinde en alçak olanıdır. Bildiğimiz cam küllüklerden biraz daha alçaktırlar. Genelde kabartma ve milenyum teknikleri ile işlenirler.

Paşabahçe küllük: Piyasada küllük olarak bilinen formdur. Kabartmadan, milenyuma, firuzeden halice birçok teknikte işlenmektedirler. devamı…

Çini ürünler denilince ilk akla gelenler, duvara asılan veya masada duran tabaklar ve vazolardır. Tabaklar çok rağbet gördüğü için en çok çalışılan ürünlerdir.

Daha önce de belirttiğimiz gibi bir formda seri üretime geçilirse, bunu kalıpla yapmak daha mantıklı ve ucuz olur. Tabaklarda da bu durum gözlenebilmektedir. Şu an çarkla tabak yapan usta yoktur. Zaten maliyetiyle başa çıkabilmesi de mümkün değildir. Çünkü çarkta böyle bir işin yapılması durumunda yaklaşık 4-5 ytl fiyat verilir. Ama kalıp tabakların bisküvilerinin satış fiyatı 90 YKr ye kadar düşmüştür. Bu şartlar altında da çarkın kalıpla yarışabilmesi mümkün değildir. devamı…

Sonraki birkaç yazımızda, tarihte var olan veya günümüzde kullanılan çini formlarını, yani çini eserlerin ve ürünlerin şekillerini inceliyeceğiz.

Çinici yaklaşımıyla baktığımızda ürünler en genel şekliyle dik ve yatay olmak üzere 2 gruba ayrılabilir. Adından da anlaşılabildiği gibi yatay ürünler dediğimizde tabak, küllük, saat, pano, karo gibi ürünler akla gelirken, dik ürünlerde vazo, şamdan gibi ürünler örnek gösterilebilir.

Bu ayrımın sebebi de çok genel bir kullanım olmamakla birlikte, çini fırınında kapladığı alandır. Örneğin 20 cm yüksekliğindeki bir gözyaşı vazoyu koyabileceğimiz yere, 4 tane tabağı kolaylıkla sığdırabiliriz. Çinilerin fırınlama fiyatlarına baktığımızda da yüksekliği fazla olan ürünlerin fırınlama fiyatının bir tabağın 3-4 katı olduğunu görürüz. devamı…